Reklama
  • Poniedziałek, 7 listopada 2016 (15:00)

    Co to jest udar?

Co roku 75 tys. osób w Polsce doznaje udaru mózgu. Dochodzi do niego średnio co 8 minut! Z tych, którzy go przeżyli, większość pozostaje w jakimś stopniu niepełnosprawna. U 4,5 tys. chorych jej przyczyną jest spastyczność poudarowa.

Reklama

Udar niedokrwienny powoduje zamknięcie naczyń doprowadzających krew do mózgu. To skutek powstania w tętnicach zakrzepu lub skrzepliny w sercu, która odrywa się i wędruje do naczyń mózgowych. W tej sytuacji krew nie dopływa do mózgu i powoduje jego niedotlenienie. Udar krwotoczny powoduje pęknięcie tętnicy lub tętniaka. Ma postać krwotoku śródmózgowego lub podpajęczynówkowego.

Na czym polega?

Spowodowane przez udar uszkodzenie układu nerwowego zaburza funkcje rąk i nóg. Zazwyczaj jest to osłabienie mięśni, czyli niedowład. W odzyskaniu sprawności chorym przeszkadza spastyczność, tj. uniemożliwiające sprawne ruchy nadmierne napięcie i przykurcz mięśni.

U większości spastyczność pojawia się 3 miesiące po udarze, choć może też wcześniej. Towarzyszy temu uczucie drętwienia i ból. Próba ich przezwyciężenia nasila skurcz. Jeżeli spastyczność jest nasilona, pacjent nie tylko nie może poruszać kończynami, ale zmuszony jest trzymać je w nienaturalnej pozycji: np. dłoń zaciśniętą w pięść, rękę zgiętą w nadgarstku, wykręcony łokieć, ramię przyciśnięte do piersi. Utrudnia to wykonywanie najprostszych czynności, bo chory nie może chwytać i puszczać przedmiotów.

Dlatego 29 proc. osób po udarze mózgu wymaga pomocy przy jedzeniu. Co gorsza, zmiany mogą się utrwalić, prowadząc do stałych przykurczów, deformacji stawów, odleżyn, zakrzepicy żylnej, zaburzeń równowagi przy chodzeniu, złamań kości.

Niestety, często spastyczność nie jest zauważana, a opóźnienie rozpoznania utrudnia leczenie i rehabilitację. Stąd kampania „Otwórz dłoń po udarze”, która ma edukować chorych i ich bliskich.

Co ją wzmaga?

Wiele czynników nasila spastyczność. Np. brak ustabilizowania pozycji ciała i mała powierzchnia jego podparcia, za szybkie wykonywanie ruchów. Napięcie mięśni zwiększa się przy ogólnym złym samopoczuciu chorego: bólu głowy, niewyspaniu, uczuciu głodu, podwyższonym ciśnieniu tętniczym czy... potrzebie oddania moczu.

Jak również przy złym stanie psychicznym – np. w stanach niepokoju. Inaczej niż przy innych schorzeniach, negatywny skutek ma za silna motywacja chorego. Zły wpływ na działanie mięśni ma też hałas i niska temperatura.

Jak z nią walczyć?

W leczeniu spastyczności stosuje się leki doustne, choć w przypadku osób po udarze nie mają one dużej skuteczności. Zmniejszają napięcie również w zdrowych mięśniach, co uniemożliwia utrzymanie prawidłowej pozycji ciała. Lepsze efekty przy spastyczności kończyn górnych dają zastrzyki toksyny botulinowej podawane do napiętych mięśni, a więc działające miejscowo. Rozluźniają mięśnie na ok. 3 miesięce.

W tym czasie można podjąć zabiegi rehabilitacyjne, które są wtedy skuteczniejsze. U wielu pacjentów iniekcje powtarza się. Leczenie botuliną jest refundowane w ramach programu lekowego od 2014 roku. Listę ośrodków znajdziesz na stronie Fundacji Udaru Mózgu: www.fum.info.pl.

Rehabilitacja po udarze mózgu powinna być podjęta jak najszybciej. Najlepiej już w pierwszej dobie. Również po to, by – oprócz niwelowania innych skutków udaru – zapobiec rozwojowi nasilonej spastyczności. Program rehabilitacji ustalany jest zależnie od indywidualnych potrzeb chorego. Polega ona przede wszystkim na ćwiczeniach ruchowych. Poczynając od zmiany pozycji chorego co 2–3 godziny, kiedy sam nie może się poruszać, po pionizację i próby chodzenia od pierwszych dni po udarze.

W kolejnych tygodniach rehabilitacja ma przystosować chorego do samodzielności, nauczyć go samoobsługi, przemieszczania się. W nauce często przeszkadza właśnie spastyczność, która znacznie ogranicza zakres ruchu. Trudno sięgać po przedmioty, kiedy ręka nie daje się wyprostować w łokciu.

Błędy w rehabilitacji

Ćwiczenia nie powinny być zbyt forsowne – przy spastyczności większy wysiłek nie przekłada się na szybsze tempo powrotu do sprawności. Nie należy więc negować u chorego potrzeby odpoczynku, komentując ją jako „poddanie się”. Przeciwnie: odpoczynek rozluźnia mięśnie.

Niewłaściwe jest trzymanie chorego przez dłuższy czas w tej samej pozycji, np. siedzącej. W napiętych mięśniach utrwala to niekoniecznie właściwe nawyki.

Chorego należy zachęcać do rehabilitacji i ćwiczeń, jednak nakreślone cele powinny być realne. Nie wolno stawiać za przykład osiągnięć innych osób: być może ich udar był lżejszy i nie pozostawił aż tak poważnych uszkodzeń. Każdy pacjent ma własne tempo powrotu do sprawności.

Sprawdź, czy MASZ UDAR!

Oto szybki test rozpoznawania udaru i koniecznej reakcji (ma- teriały Fundacji Udaru Mózgu):

M – mowa zmieniona A – asymetria twarzy S – słabsza ręka, noga Z – zaburzenia czucia U – udar mózgu D – dzwoń 999 A – ambulans R – ratunek w szpitalu .

Co potem? Kiedy chory trafi do szpitala tuż po wystąpieniu objawów udaru, można zastosować nowoczesne leczenie: dożylną trombolizę – podanie leków rozpuszczających zakrzepy w naczyniach lub stosowaną już rutynowo w wielu krajach, a pewnie niedługo w Polsce, tzw. trombektomię – mechaniczne usunięcie skrzepliny ze światła naczynia cewnikiem.

Nasz ekspert prof. dr hab. med. Jarosław Sławek, Kierownik Zakładu Pielęgniarstwa Neurologiczno-Psychiatrycznego, Gdański Uniwersytet Medyczny

Życie na gorąco

Zobacz również

  • Dwa lata temu przez kilka miesięcy le czona byłam na depresję. Lekarz psy chiatra zalecił mi preparaty, po których jeszcze gorzej się czułam. Zamienił je na inne – nie poskutkowały. Pomógł mi dopie... więcej

Twój komentarz może być pierwszy

Zapoznaj się z Regulaminem
Wypełnienie pól oznaczonych * jest obowiązkowe.