Reklama
  • Wtorek, 29 listopada 2016 (14:00)

    Choroba dwubiegunowa – jak ją rozpoznać i z nią żyć?

To schorzenie jest w Polsce mniej znane niż konsekwencje zakażenia wirusem zika. Tymczasem zapewne każdy z nas zna kogoś, kto choruje na ChAD.

Choroba afektywana dwubiegunowa dawniej była nazywana chorobą lub psychozą maniakalno-depresyjną czy cyklofrenią. Jak opisują ją chorzy? Mówią, że doświadczają depresji. Jest ona tak dojmująca, że człowiek czuje, jakby wszystko w nim umierało: mózg, serce, oczy, usta, całe ciało.

Reklama

Ból wewnętrzny jest tak wielki, że niektórzy – aby go zagłuszyć – przykrywają go bólem fizycznym. Okaleczają się, tną ciało żyletkami. Ten wewnętrzny ból towarzyszący depresji chorzy porównują z cierpieniem towarzyszącym chorobie nowotworowej. Ktoś, kto nie chorował, nie wyobrazi sobie, jak wygląda taki ból.

Depresja pojawia się nagle i tak samo nagle mija

Zamienia się w manię albo w hipomanię (manię o mniejszym stopniu nasilenia). Wtedy chory czuje się jak podłączony do prądu, jakby był na dopalaczach. W manii chory mało śpi, po parę godzin. Mówi szybko i gorączkowo. Zdanie zachodzi na zdanie. Wszystko jest możliwe. Wsiąść do pociągu byle jakiego i znaleźć się na drugim końcu Europy bez grosza przy duszy? Bez zastanowienia realizują te szalone plany. Albo wpadają w szał zakupów. Potrafią kupić 50 par butów w tym samym fasonie, w różnych kolorach, sto wag lekarskich lub np. łódź motorową, bo wydaje się im, że to taki świetny interes.

Zawierają znajomości, które czasem mają poważne konsekwencje. W manii zmienia się osobowość chorego. Staje się nieprzyjemny dla bliskich, wyzywa ich i obraża. A nawet rujnuje, bo np. bierze kredyty lub zakłada firmy. Po epizodzie manii znów przychodzi depresja. A im silniejsza mania, tym głębsza depresja.

Chora na ChAD Kay Jamison, profesor psychiatrii na Uniwersytecie Johnsa Hopkinsa, autorka kultowych dla ChAD-owców książek, sława światowa, wyznaje, że czasem kusi ją, by odstawić leki, a potem znów w manii poszybować w kosmos i ślizgać się do utraty tchu po pierścieniach Saturna. Nie zrobi tego. Wie, że im silniejsza mania, tym większa po niej depresja. A wtedy jej życie może rozsypać się na kawałki. Jak u alkoholika, który po długiej abstynencji wraca do picia. Rozpoznanie choroby może nastręczać wiele trudności.

Rozpoznaje się ją, kiedy wystąpią co najmniej 2 nawroty choroby, w tym co najmniej jeden epizod manii (lub hipomanii) lub tzw. epizod mieszany. Może to być jeden lub kilka epizodów manii (hipomanii) lub epizodów mieszanych rozdzielonych jednym lub kilkoma epizodami depresji.

O epizodzie mieszanym mówimy wtedy, gdy w tym samym czasie u pacjenta występują objawy depresyjne i maniakalne/hipomaniakalne. Czasami chorobę afektywną dwubiegunową rozpoznaje się dopiero po dłuższym czasie (nawet po wielu latach).

Dzieje się tak zwłaszcza wówczas, gdy choroba została zdiagnozowana i leczona jako nawracająca depresja. Właściwe rozpoznanie następuje dopiero wtedy, kiedy wystąpi lub zostanie rozpoznany pierwszy epizod manii, hipomanii lub tzw. epizod mieszany. Najczęściej jednak choroba jest rozpoznawana u bardzo młodych osób, w wieku 20-30 lat, a nawet przed 20. rokiem życia. Kluczową rolę w postawieniu diagnozy odgrywa wczesne zgłoszenie się pacjenta do specjalisty. Ważny jest szczegółowy wywiad, który przeprowadza lekarz.

Pyta m.in. o choroby występujące w rodzinie (trzeba pamiętać, że ryzyko zachorowania na ChAD wynosi aż 75 proc. u osób, u których któreś z rodziców choruje), towarzyszących schorzeń fizycznych (np. niedoczynności tarczycy), stosowania substancji psychoaktywnych (np. amfetamina, kokaina, marihuana).

W niektórych przypadkach objawy sprawiające wrażenie manii mogą być efektem nadużycia substancji psychoaktywnej lub pogorszenia stanu zdrowia, a nie wynikiem choroby psychicznej.

Trzeba pamiętać, że psychiatra to taki sam lekarz jak internista, dermatolog czy ortopeda. Leczy naszą psychikę. Do psychiatry nie trzeba mieć skierowania.

Chory często nie zdaje sobie sprawy ze swoich problemów, dlatego to jego bliscy powinni namówić go na wizytę.

Warto skłonić bliską osobę do kontaktu ze specjalistą, gdy zauważymy zaburzenia emocji czy zmiany zachowania, np. szał zakupów, nadmierne pobudzenie, itp. Nie wolno lekceważyć żadnych objawów mogących świadczyć o depresji: ograniczenie aktywności, brak zainteresowania kontaktami z innymi ludźmi, problemy z wykonywaniem codziennych czynności. Jeśli ktoś bliski wspomina o samobójstwie, to wyraźny sygnał, żeby jak najszybciej udać się do lekarza.

Co warto wiedzieć?

1. Wyróżnia się 8 podtypów choroby, w której epizody depresji rozdzielone są epizodami manii lub hipomanii. Na przykład w chorobie afektywnej sezonowej epizody depresji występują jesienią i zimą, a epizody manii lub hipomanii w okresie wiosenno-letnim.

2. Epizody choroby mogą następować po sobie w różnych okresach, np. jeden epizod raz na kilka lat. Najczęściej choroba ta cechuje się częstszą tzw. nawrotowością – nawet do średnio jednego epizodu rocznie.

3. Na chorobę afektywną dwubiegunową chorują równie często kobiety, jak i mężczyźni. U pań zwykle pierwszym epizodem jest depresja, u panów – mania. Ostatnie badania wskazują, że rozpowszechnienie ChAD wynosi od 2,6 do 6,5 proc. społeczeństwa. Aż 15 proc. chorych podejmuje próby samobójcze.

4. ChAD jest schorzeniem, które ma podłoże genetyczne. Ważne są także czynniki biologiczne, takie jak: zaburzenie równowagi neuroprzekaźników w mózgu, towarzyszące choroby, np. niedoczynność tarczycy oraz środowiskowe, stresujące wydarzenia, np. śmierć bliskich.

Chorobę można skutecznie leczyć

1. Celem terapii jest uzyskanie remisji (cofnięcia się) choroby, zapewniającej powrót do normalnego funkcjonowania oraz zapobieganie kolejnym nawrotom choroby.

2. Leczenie może trwać kilka, kilkanaście lat, a często polega na przyjmowaniu leków do końca życia. Obejmuje leczenie pierwszego epizodu choroby i jej kolejnych nawrotów (ostrych lub o łagodniejszym nasileniu) oraz leczenie profilaktyczne (podtrzymujące) w okresach remisji. W zależności od nasilenia epizodów zmienia się sposób i rodzaj leczenia.

3. Stosuje się leki stabilizujące nastrój: sole litu, kwas walproinowy i jego pochodne, karbamazepinę, lamotryginę, atypowe leki przeciwpsychotyczne, takie jak: aripiprazol, olanzapinę, kwetiapinę. Ważnym elementem terapii jest także psychoterapia oraz psychoedukacja chorego i jego bliskich na temat choroby i jej przebiegu.

Świat & Ludzie

Zobacz również

  • Uderzenie w głowę – ułamek sekundy, który może odmienić życie. Do tej pory nader często lekceważono zagrożenie, jakim jest wstrząśnienie mózgu. Tymczasem w wielu przypadkach jego długofalowe... więcej

Twój komentarz może być pierwszy

Zapoznaj się z Regulaminem
Wypełnienie pól oznaczonych * jest obowiązkowe.